Стразбур врати двајца кандидати, Комисијата влезе во јавна пресметка

Постапката за избор на македонски судија во Европскиот суд за човекови права влезе во нова контроверзија, откако Комисијата за избор јавно возврати на критики од еден од кандидатите, порачувајќи му да се соочи со „срамот за неговата работа“. Реакцијата доаѓа откако Советодавниот панел на Советот на Европа по вторпат оцени дека кандидат предложен од Македонија не ги исполнува во целост потребните критериуми.

Последна од листата отпадна адвокатката Ана Дангова-Хуг. Советодавниот панел оценил дека таа не ги задоволува во целост условите за судија во Стразбур, по што Комисијата на седница на 20 август едногласно одлучила на нејзино место да ја предложи адвокатката Јелена Ристиќ.

Дангова-Хуг на листата беше ставена во мај, откако истиот европски панел претходно даде негативно мислење за адвокатот Јордан Апостолски. За другите двајца кандидати од тогашната листа, Наташа Бошкова и Сашо Георгиевски, панелот оцени дека ги исполнуваат условите.

Така, за само неколку месеци Македонија мораше двапати да го менува третото име на кандидатската листа.

Во меѓувреме, дел од учесниците во постапката јавно ја критикувале работата на Комисијата. Таа денеска соопшти дека принципиелно не ги коментира ставовите на кандидатите, но сепак упати остра реакција кон еден од нив.

„Тој кандидат е подобро да се соочи со срамот за неговата работа, кој е нотиран во извештај на Државниот завод за ревизија, наместо да дава неумесни квалификации за работата на Комисијата“, се наведува во реакцијата.

Во соопштението не е наведено името на кандидатот на кого се однесува оваа порака.

Комисијата истовремено нагласува дека Советодавниот панел немал забелешки на начинот на кој била спроведена националната постапка. Според неа, европските експерти оценувале конкретни кандидати, а не регуларноста на работата на Комисијата.

Токму тука се наоѓа и главната разлика во досегашниот тек на постапката. Советот на Европа не ја вратил листата поради утврдена нерегуларност во изборната процедура, туку поради проценка дека поединечни кандидати не ги исполнуваат во целост високите критериуми потребни за функцијата.

Сепак, честите промени ја продолжуваат постапката која трае околу година и половина.

Првата комисија ги избра судијката Габриела Гајдова, обвинителката Ленче Ристоска и адвокатот Јордан Апостолски. Пред листата да биде испратена во Стразбур, Владата ја поништи постапката и беше формирана нова Комисија.

Новото тело, предводено од претседателот на Уставниот суд Дарко Костадиновски, во ноември ги предложи Апостолски, Бошкова и Георгиевски.

По негативното мислење за Апостолски, тој беше заменет со Дангова-Хуг. Сега, по негативното мислење и за неа, третото место го презема Јелена Ристиќ.

Костадиновски призна дека процедурата трае предолго, но очекува новата листа да стигне до завршната фаза, можеби на октомвриската сесија на Парламентарното собрание на Советот на Европа, а ако тоа не се случи, на почетокот на следната година.

Конечниот избор не го прави македонската Комисија. Државата предлага листа од тројца кандидати, а судијата го избира Парламентарното собрание на Советот на Европа. Мандатот е девет години.

Актуелниот македонски судија Јован Илиевски требаше да го заврши мандатот на 31 јануари 2026 година, но останува во Стразбур до изборот на негов наследник. Советот на Европа и натаму го наведува како судија избран од Македонија.

По година и половина, два неуспешни кандидати и повеќе промени на листата, Македонија сè уште нема избрано наследник на Илиевски. Новата јавна пресметка меѓу Комисијата и дел од кандидатите дополнително ја отвора дебатата дали процесот кој треба да произведе судија во највисокиот европски суд за човекови права се води со нивото на институционална воздржаност што таквата функција го бара.