Skip to content
Во македонскиот финансиски систем се случува промена која на прв поглед се гледа само низ проценти, но може да има многу пошироко значење за економијата. Средствата на инвестициските фондови за една година пораснале за 44,2 проценти, пензиските фондови за 21 процент, а вкупниот небанкарски финансиски сектор веќе располага со 336,36 милијарди денари, односно околу 5,5 милијарди евра.
Тоа не значи дека инвеститорите заработиле 44 проценти за една година. Бројката покажува колку е зголемена вкупната вредност на средствата со кои управуваат фондовите, преку нови приливи, вложувања и промени во вредноста на нивните портфолија.
Но за македонската економија поважна е друга работа: сè поголем дел од домашниот капитал повеќе не стои само на банкарски сметки и депозити, туку се насочува кон пензиски фондови, акции, обврзници и инвестициски фондови.
Само останатите финансиски институции на крајот од вториот квартал располагале со 336,36 милијарди денари, што е раст од 22,1 процент за една година. Тие веќе учествуваат со 23,3 проценти во вкупните средства на финансиските институции во земјата.
Најголемата финансиска сила меѓу нив се пензиските фондови.
Според најновите податоци на МАПАС, задолжителните пензиски фондови во август управуваат со 211,86 милијарди денари, или околу 3,4 милијарди евра. Во нив членуваат речиси 640.000 лица. Доброволните пензиски фондови располагаат со дополнителни 5,27 милијарди денари.
Тоа веќе е капитал со голема тежина за македонска економија.
За споредба, пазарната капитализација на сите котирани акции на Македонската берза кон крајот на август изнесува околу 324 милијарди денари. Само средствата во задолжителните пензиски фондови се еквивалентни на речиси две третини од таа вредност.
Зошто ова е добро за економијата?
Силни пензиски и инвестициски фондови создаваат долгорочен капитал.
За разлика од парите на тековна сметка, фондовите мора да ги инвестираат средствата. Купуваат државни и корпоративни обврзници, акции, удели во други фондови и други финансиски инструменти.
Тоа значи дека економијата постепено добива втор канал за финансирање покрај банките.
Во економија во која компаниите традиционално зависат од банкарски кредити, развојот на фондовите потенцијално создава простор фирмите во иднина повеќе да собираат капитал преку издавање акции и корпоративни обврзници.
Токму тука може да биде најголемата долгорочна придобивка.
Колку повеќе домашни институционални инвеститори постојат, толку поголема е можноста домашните компании да најдат капитал и надвор од класичниот банкарски кредит.
Но парите сè уште не одат доволно кон македонските компании
Тука се појавува и слабоста на системот.
Големината на фондовите расте многу побрзо од домашниот пазар на капитал.
Податоците на МАПАС од почетокот на 2026 година покажуваат дека околу две третини од средствата на задолжителните пензиски фондови биле вложени во домашни инструменти, но убедливо најголем дел од тие пари биле во домашни обврзници. Директните вложувања во акции на македонски компании биле многу помали. Околу 29 до 33 проценти од портфолијата, зависно од фондот, биле вложени во странство.
Тоа значи дека растот на пензиските фондови денес многу повеќе обезбедува голем и стабилен извор на финансирање за државните обврзници и диверзифицирани вложувања во странство, отколку директен капитал за развој на домашните компании.
Токму тука Македонија има простор за следниот чекор.
Ако домашните компании почесто издаваат акции и корпоративни обврзници, а Берзата стане подлабока и поликвидна, дел од милијардите што веќе постојат во фондовите може повеќе да се претвораат во инвестиции во македонски компании.
Инвестициските фондови растат најбрзо
Особено интересна е бројката од 44,2 проценти кај инвестициските фондови.
Само во вториот квартал нивните средства се зголемиле за 12,3 проценти, а во споредба со истиот период минатата година за дури 44,2 проценти. Растот главно доаѓа од поголеми вложувања во сопственички хартии од вредност, како и од зголемување на средствата во валути и депозити.
Тоа може да биде и сигнал дека дел од граѓаните и компаниите почнуваат да бараат алтернатива на класичното штедење во банка.
Во развиените економии токму инвестициските и пензиските фондови се меѓу главните двигатели на пазарите на капитал. Тие ги собираат малите индивидуални заштеди и ги претвораат во големи инвестициски портфолија.
Македонија е сè уште далеку од таков степен на развиеност, но последните бројки покажуваат дека небанкарскиот финансиски сектор станува сè поголем.
Тоа е позитивен сигнал, но самата големина на фондовите не е доволна.
Вистинскиот економски ефект ќе зависи од тоа дали растечкиот домашен капитал ќе најде доволно квалитетни компании, инвестиции и финансиски инструменти во Македонија во кои може да биде вложен.
Ако тоа се случи, растот од 44 или 21 процент нема да биде само статистика за финансиските фондови. Ќе значи дека Македонија постепено создава сопствен извор на долгорочен капитал со кој може да финансира компании, инвестиции и економски раст.
Ако не, милијардите ќе продолжат да растат во фондовите, но значителен дел од нивната инвестициска моќ ќе завршува во државни обврзници или на странските пазари.
