Skip to content
Случајот „Ратко Младиќ“ отвори нешто многу поголемо од спорот околу една скандалозна објава на социјалните мрежи. Отвори прашање за двојниот аршин на власта. Додека од директорот на Агенцијата за остварување на правата на заедниците Далибор Китановиќ Владата очекува да го повлече својот став за Младиќ или да си поднесе оставка, за министерот Иван Стоилковиќ – чија партија исто така објави содржина со која се велича осудениот воен злосторник – нема такво барање.
Токму тука завршува приказната за една спорна објава и почнува приказната за политичката одговорност во Владата на Христијан Мицкоски.
На 28 август, Демократската партија на Србите во Македонија, чиј претседател е министерот за локална самоуправа Иван Стоилковиќ, објави текст за смртта на Ратко Младиќ во кој осудениот воен злосторник е претставен како „војник“, „генерал“ и човек кој својот живот го ставил во служба на народот. Објавата предизвика реакции од опозицијата и од други политички субјекти.
Само еден ден подоцна, во друг случај, директорот на Агенцијата за остварување на правата на заедниците Далибор Китановиќ објави содржина со која Младиќ исто така се велича.
Но реакцијата на Владата беше различна.
За Китановиќ Владата соопшти дека неговиот став е личен и неприфатлив, се огради од него и порача дека, доколку не го прифаќа официјалниот став дека Младиќ е правосилно осуден за геноцид и други воени злосторства, се очекува да го повлече ставот или да се повлече од функцијата.
За партијата на Стоилковиќ, пак, нема слично барање за политичка одговорност од страна на Владата или од премиерот.
И тука се појавува прашањето кое не може да се избегне:
Ако принципот е ист, зошто реакцијата не е иста?
Може да се каже дека постои разлика меѓу личен став на директор на државна агенција и став објавен на партиска страница.
Но токму таа разлика отвора нов проблем.
Партијата што го објави текстот не е надворешен политички субјект. Нејзиниот претседател е актуелен министер во Владата.
Оттука, прашањето не е дали Иван Стоилковиќ лично го напишал спорниот текст.
Прашањето е: Каква политичка одговорност има министер за содржината и политичките позиции на партијата на која е претседател?
Ако нема никаква, тогаш останува да се објасни зошто Владата политичката позиција на директорот Китановиќ ја третира како доволна причина да побара негово повлекување, а политичката позиција на партијата чиј лидер е министер не ја третира како проблем за неговото учество во Владата.
Тоа е суштината на двојниот аршин.
Не е исто да бидеш граѓанин и да бидеш функционер
Во демократско општество секој има право на свој став.
Но кога станува збор за луѓе кои вршат јавни функции, прашањето за личниот став неизбежно се судира со прашањето за јавната одговорност.
Особено кога станува збор за функционери чија работа е директно поврзана со државните институции.
Китановиќ не е само граѓанин кој објавил нешто на социјалните мрежи. Тој е директор на Агенцијата за остварување на правата на заедниците.
Стоилковиќ не е само партиски активист. Тој е министер во Владата и лидер на партија која е дел од владејачкото мнозинство.
Затоа јавноста има право да очекува еден ист критериум за политичка одговорност.
Владата го постави прашањето за Младиќ како прашање на принцип
Со својата реакција кон Китановиќ, Владата всушност направи нешто важно: јасно се огради од величењето на Младиќ и потврди дека официјалниот државен став се темели врз правосилната пресуда за неговите злосторства.
Тоа е добро.
Но токму затоа сега мора да одговори на следното прашање: Дали тој принцип важи за сите членови на власта или само за оние кои се политички послаби?
Зашто принципот има смисла само ако е универзален.
Ако Китановиќ мора да избира меѓу повлекување на својот став и функцијата, тогаш логично е да се постави и прашањето што се случува кога истиот проблем се појавува во партијата на актуелен министер.
Во спротивно, јавноста добива впечаток дека постојат два критериума: еден за државните функционери кои немаат силен политички грб и друг за коалициските партнери.
ВЛЕН го осуди Младиќ – но што значи тоа за коалицијата?
Особено интересна е позицијата на ВЛЕН.
Коалицијата јавно го осуди секое глорифицирање на воените злосторници, особено на Ратко Младиќ. Но реакцијата беше насочена кон конкретен раководител на институција, без истовремено да се побара одговорност од партијата на Стоилковиќ.
Тоа отвора едно пошироко политичко прашање: Каде завршува принципот, а каде почнува коалицискиот компромис?
ВЛЕН може да каже дека не се согласува со ставовите на ДПСМ.
Но ако партијата на Стоилковиќ е дел од владејачкото мнозинство, тогаш осудата на спорната содржина не го затвора прашањето за политичката одговорност.
Напротив.
Таа го прави уште поважно.
Ова не е само приказна за Младиќ
Ратко Младиќ во оваа приказна е симбол.
Суштината е во начинот на кој една влада се однесува кон своите функционери кога ќе се најдат на спротивната страна од нејзината официјална политика.
Затоа случајот може да се сведе на едно едноставно прашање: Дали во Владата на Мицкоски важи ист аршин за сите?
Ако одговорот е да, тогаш јавноста има право да очекува од Владата да објасни зошто за Китановиќ има јавно барање за повлекување, а за Стоилковиќ нема.
Ако одговорот е не, тогаш проблемот е уште поголем од случајот со Младиќ.
Тогаш станува збор за систем на политичка одговорност во кој коалицискиот статус може да биде поважен од принципот.
Младиќ како тест за европските вредности
Владата на Мицкоски постојано ја нагласува својата определба за европскиот пат и европските вредности.
Токму затоа случајот со Младиќ е непријатен тест.
Не затоа што Македонија треба повторно да се навраќа на војните од деведесеттите, туку затоа што односот кон воените злосторства, жртвите и правосилните пресуди е дел од фундаменталниот европски систем на вредности.
Од Владата затоа не се очекува само да каже дека Младиќ е осуден воен злосторник.
Тоа е правен факт.
Од Владата се очекува да покаже дека истиот принцип важи и кога станува политички неудобен.
А токму тоа сега е на тест.
Еден Младиќ, два аршини?
Случајот Китановиќ покажа дека Владата може да реагира.
Случајот Стоилковиќ, односно неговата партија, сега покажува дали таа реакција е принципиелна или селективна.
Зашто ако за еден функционер важи: „Повлечи го ставот или замини од функцијата“,
а за друг: „Тоа е став на партијата, а не на министерот“,
тогаш јавноста има право да праша: Кој е вистинскиот критериум – ставот или функцијата?
И уште поважно: Дали Владата ги брани европските вредности дури и кога тоа може да ја наруши коалициската математика?
Токму одговорот на тоа прашање ќе покаже дали случајот „Младиќ“ е само краткотраен политички скандал – или момент во кој јавноста го виде вистинскиот механизам на функционирање на владејачката коалиција.
