Skip to content
Од денес во основните и во средните училишта низ Македонија треба да работат рекордни 1.524 образовни асистенти. Тие треба да им помогнат на учениците со попреченост да ја следат наставата, да комуницираат со наставниците и со соучениците и рамноправно да бидат дел од училишниот живот. Но зад најголемата бројка досега останува неодговорено најважното прашање: дали секое дете за кое била побарана поддршка навистина добило асистент?
Според податоците што ги објави Министерството за образование и наука пред почетокот на учебната 2026/2027 година, во основното образование се ангажирани 1.358, а во средното уште 166 образовни асистенти.
Тоа е значително проширување на системот на образовна асистенција, особено затоа што поддршката сега се обезбедува и во средните училишта. Сепак, самата бројка не покажува дали се задоволени реалните потреби на учениците и нивните семејства.
МОН јавно не соопшти колку барања биле доставени за оваа учебна година, колку од нив биле одобрени и дали има ученици што го почнуваат првиот училиштен ден без побараната поддршка. Не е објавена ниту распределба на асистентите по општини, градови, училишта или ресурсни центри.
Без тие податоци не може да се утврди дали 1.524 асистенти се доволни, дали има листа на чекање и дали поддршката е еднакво достапна во Скопје, поголемите градови и помалите или руралните средини.
КАКО СЕ ДОБИВА ОБРАЗОВЕН АСИСТЕНТ?
Образовниот асистент не се доделува само со непосредно барање на родителот. Најнапред ученикот треба да има процена од системот за проценка на лица со попреченост, во која е утврдена потребата од образовна асистенција.
Потоа основното училиште доставува барање до надлежното училиште со ресурсен центар, според утврдената реонизација. За учениците од второ до деветто одделение барањата се доставуваат најдоцна до крајот на март, а за првачињата до 15 јуни.
Барање може да се поднесе и во текот на учебната година ако ученикот се префрли во друго училиште или ако процената за потреба од асистент е издадена по редовните рокови.
Тоа значи дека бројот на потребни асистенти не е трајно затворен на 1 септември. Во системот и во текот на годината може да влегуваат нови ученици за кои ќе биде утврдена потреба од поддршка.
ЕДЕН АСИСТЕНТ НЕ ЗНАЧИ СЕКОГАШ ЕДНО ДЕТЕ
Рекордниот број ангажирани лица не треба автоматски да се изедначува со бројот на ученици што добиваат целодневна индивидуална поддршка.
Образовната асистенција се организира според проценетите потреби на ученикот, а во практиката еден асистент може да работи и со повеќе деца. Тоа отвора дополнителни прашања: колку ученици ќе поддржува секој асистент, дали децата се во исто одделение и дали поддршката ќе биде достапна за време на сите часови.
Искуствата од претходните учебни години покажуваат дека формално доделениот асистент не секогаш значел и непрекината поддршка за ученикот. Имало случаи во кои еден асистент бил распределен на две деца во различни одделенија, поради што времето морало да се дели.
Работата на образовниот асистент не се сведува на седење до ученикот за време на часот. Таа опфаќа непосредна поддршка на детето и наставникот, подготовка и организација на работата, соработка со семејството, со училишниот инклузивен тим и со стручните служби.
Прашање останува и работниот статус на асистентите. Огласите од претходната учебна година предвидуваа полно работно време од 40 часа неделно и основен месечен надоместок од 38.618 денари, но вработувањето беше ограничено на времетраењето на учебната година.
Родители, здруженија и самите асистенти подолг период предупредуваат дека годишните конкурси и можната промена на лицето што работи со детето ја нарушуваат потребната стабилност. За дел од учениците со попреченост, приспособувањето на нов асистент не е едноставна кадровска промена, туку повторно градење доверба, комуникација и дневна рутина.
Во претходните години се случуваше асистентите да не влезат во училиштата истовремено со учениците, а дел од работните места да останат непополнети поради недоволен број кандидати. Годинашната информација дека се ангажирани 1.524 лица е важна, но МОН треба да прецизира дали сите тие реално ја започнуваат работата на првиот училиштен ден.
За да се измери достапноста на образовната асистенција, потребни се најмалку три споредливи податоци: колку ученици имале официјално утврдена потреба, за колку бил одобрен асистент и колку асистенти навистина почнале со работа на 1 септември.
Потребни се и податоци за бројот на ученици што ќе ги поддржува еден асистент, часовите на непосредна помош, непополнетите позиции и територијалната распределба. Без нив, јавноста знае колку луѓе се ангажирани, но не и дали системот стигнал до секое дете на кое му е потребен.
За учениците и нивните родители, успехот на инклузијата нема да се мери со рекордот во соопштението, туку со тоа дали утрово, кога ќе заѕвони првото училишно ѕвонче, потребната поддршка навистина ќе биде покрај детето.
