Skip to content
За 238 илјади ученици денеска повторно се отвораат училишните врати. Околу 174 илјади основци и 64 илјади средношколци се враќаат на настава со почетокот на учебната 2026/2027 година, која ќе трае до 10 јуни следната година. За матурантите наставата ќе заврши порано – на 17 мај.
Но, зад бројката од 238 илјади ученици се крие една многу поголема приказна за македонското образование – систем кој истовремено се обидува да спроведе реформи, да се приспособи на сè помалиот број деца и да обезбеди еднакви услови за учениците, без разлика дали учат во Скопје или во мало рурално населено место.
За новата учебна година засега се пристигнати податоци за 14.952 запишани првачиња и 16.932 ученици запишани во прва година средно образование. Конечните бројки допрва треба да бидат утврдени по целосното сумирање на податоците од училиштата.
И токму бројот на првачиња е еден од најважните показатели за иднината на образовниот систем.
Зад секоја паралелка која има помалку ученици стои истата демографска приказна – Македонија има сè помалку деца, а последиците веќе се гледаат во училишната мрежа.
Помалку деца, повеќе прашања
Новата учебна година продолжува во услови на постепено намалување на бројот на ученици во дел од општините. Особено погодени се руралните средини, каде што малите училишта се соочуваат со сè помал број ученици, а државата се обидува да ја рационализира училишната мрежа.
Но, рационализацијата на хартија не секогаш значи и подобро образование во реалноста.
Ако едно училиште се затвори затоа што во него учат премалку деца, следното прашање е едноставно: каде ќе учат тие деца и кој ќе го плати нивниот превоз?
За родителите во Скопје, Струмица или Битола тоа можеби изгледа како административно прашање. За семејствата во малите населени места може да биде прашање дали детето ќе има училиште во своето место или секојдневно ќе патува до соседната општина.
Затоа демографијата не е само статистика за бројот на ученици. Таа веќе станува фактор што ја менува картата на македонското образование.
Едносменската настава – реформа или нов предизвик?
Една од најзначајните промени што продолжуваат да се спроведуваат е воведувањето едносменска настава.
Идејата е јасна: училиштата да престанат да функционираат во две или повеќе смени, учениците да имаат подобра организација на наставата, а училиштата да добијат услови за дополнителни активности.
Но, едносменската настава не е само промена на распоредот.
Таа бара доволно училници, наставен кадар, простор за учениците, кабинети, спортски сали, инфраструктура и организација на продолжениот престој.
Оттука, вистинскиот тест за реформата нема да биде колку училишта административно ќе бидат префрлени во една смена, туку какви услови ќе има ученикот кога ќе остане во училиштето подолго време.
А учебниците?
Почетокот на учебната година традиционално го отвора и прашањето за учебниците.
Од Министерството за образование и наука информираат дека за новата учебна година се набавени 622 илјади учебници, според потребите што ги пријавиле училиштата, и дека тие се доставени пред почетокот на наставата.
Од МОН посочуваат и дека со набавката се остварени заштеди од околу 50 милиони денари во споредба со периодот пред актуелното раководство.
Но, за родителите и учениците најважното прашање не е колку учебници се набавени, туку дали секое дете ќе го има учебникот што му е потребен – навреме и во употреблива форма.
Затоа и оваа година вистинскиот резултат ќе се мери во училниците, а не во соопштенијата.
Реформите ќе се мерат по тоа што го гледа ученикот
Учебната година почнува и со примена на нови наставни планови и продолжување на реформите во основното и средното образование.
Но, секоја реформа во образованието на крајот се сведува на едно место – училницата.
Таму ученикот не гледа стратегии, акциски планови и буџетски ставки.
Тој гледа дали има добар наставник.
Дали има учебник.
Дали има услови за учење.
Дали може да постави прашање.
Дали има пристап до технологија.
Дали училиштето е безбедно.
И, можеби најважно, дали образованието што го добива ќе му помогне еден ден да најде добро платена работа и да не биде принуден иднината да ја бара надвор од Македонија.
14.952 првачиња и една голема порака
За 14.952 деца денешниот ден е првото влегување во училиште.
За нив нема статистика, политика и реформи. Има прва училишна чанта, прва учителка, први другарства и први букви.
Но токму овие деца се најдобриот показател за тоа каква Македонија ќе имаме за десет или петнаесет години.
Затоа почетокот на учебната година не треба да биде само свеченост.
Треба да биде и момент за поставување на непријатните прашања:
Зошто имаме сè помалку деца? Зошто училиштата во делови од земјата се празнат? Дали едносменската настава навистина ги подобрува условите? Дали реформите се чувствуваат во училниците? И дали државата инвестира доволно во образованието за да ги задржи младите што денес седнуваат во училишните клупи?
Одговорите на овие прашања ќе бидат многу поважни од денешните свечени говори.
Зашто 238 илјади ученици денес се враќаат во училиштата. Но, утре токму тие треба да ја носат иднината на оваа земја.
А прашањето е дали Македонија им создава услови таа иднина да ја градат тука.
