Skip to content
Македонија влегува во необична состојба на пазарот на труд. Во евиденцијата има 88.541 лице кое активно бара работа, повеќе од 60 проценти од анкетираните работодавачи велат дека им требаат нови работници, а бизнисот истовремено бара зголемен увоз на работна сила од странство. На прв поглед, бројките не се логични. Подлабокото читање, сепак, покажува дека проблемот не е само колку невработени има, туку кој е невработен и каков работник им е потребен на компаниите.
Според податоците на Агенцијата за вработување, на крајот на јуни биле регистрирани 88.541 активни баратели на работа, за 2.425 повеќе отколку еден месец претходно. Дополнително, уште 41.281 лице се води како пасивен барател на работа. Официјалната евиденција на АВРМ потврдува дека последниот објавен месечен пресек за 2026 година е за 30 јуни.
Но, структурата на невработените ја менува сликата. Од активните баратели, 51.390 лица или 58 проценти се без образование или имаат само основно образование, а уште 22.195, односно 25 проценти, имаат средно образование. Тоа значи дека 83 проценти од регистрираните невработени се во овие две групи.
Тоа, сепак, не значи дека сите тие се „неквалификувана работна сила“. Средното образование само по себе не кажува дали некој има профил што му е потребен на работодавачот. Компанија која бара заварувач, електричар, оператор на машина, возач или искусен готвач не го решава проблемот само затоа што во евиденцијата постојат илјадници луѓе со завршено средно образование.
Токму тука се појавува најголемиот јаз.
АВРМ проценува дека приватниот сектор годинава планира 14.498 нови вработувања. Најголема побарувачка се очекува во преработувачката индустрија со 5.328 работници, трговијата со 2.342, градежништвото со 1.437 и секторот за сместување и храна со 958 нови вработувања. Речиси 62 проценти од анкетираните работодавачи кажале дека имаат потреба од нов кадар.
И актуелните слободни работни места го покажуваат истиот образец. Нивниот број надминува 10.100, а најголемата побарувачка е во преработувачката индустрија, угостителството, трговијата, административните и помошните дејности, градежништвото и транспортот.
Затоа споредбата „88.500 невработени наспроти 10.000 слободни места“ сама по себе може да создаде погрешна слика. Еден невработен во Крива Паланка не може автоматски да пополни работно место во Гевгелија. Лице со една професија не може веднаш да преземе работа за која се бара друга стручност, лиценца или искуство. А понудената плата, сменската работа, превозот и условите на работното место дополнително одлучуваат дали понудата и побарувачката навистина ќе се сретнат.
Светската банка одамна го посочува токму овој проблем кај Македонија. Според нејзините анализи, недостигот од работници се појавува паралелно со висока невработеност и неактивност, а меѓу причините се несовпаѓањето на вештините, иселувањето, ограничената мобилност на работниците и слабата врска меѓу образованието и потребите на компаниите. Во една од анализите се наведува и дека само околу половина од фирмите успеваат да најдат работници со потребните вештини.
Парадоксот станува уште повидлив со увозот на работници. Во претходната година биле обработени 10.143 постапки поврзани со работни дозволи за странци. Од нив, 836 биле барања за издавање работни дозволи, додека 9.307 биле барања од МВР за мислење околу квотата и потребите на пазарот. За годинава Владата ја зголеми квотата на 10.000 работни дозволи за странци.
Значи, бројките не се нужно нелогични. Тие откриваат структурен проблем.
Македонија има луѓе без работа, но нема доволно луѓе со профилот што во моментот го бара економијата. Во други случаи можеби има соодветен работник, но нема доволно атрактивно работно место за тој да го прифати. Трет дел од потенцијалната работна сила одамна е надвор од активниот пазар или заминал во странство.
Затоа решението не може да биде само отворање нови огласи или увоз на странски работници. Доколку трендот продолжи, клучното прашање ќе биде дали системот за стручно образование, преквалификација и обука може побрзо да ги претвори десетиците илјади евидентирани невработени во кадар кој реално им е потребен на компаниите.
Во спротивно, Македонија може уште долго да ја има истата статистичка аномалија – десетици илјади луѓе да бараат работа, а компаниите да тврдат дека нема кој да работи.
